Akarsu Aşındırma ve Biriktirme Şekilleri

Akarsu aşındırma ve biriktirme şekilleri nelerdir nerelerde görülür ve nasıl oluşur?Akarsular yeryüzünü en fazla şekillendiren dış kuvvetlerden birisidir.Yeryüzünü aşındırma ve biriktirme yolu ile şekillendirir.Akarsuların aşındırma ve biriktirme şekilleri şunlardır;

Akarsu Aşındırma Şekilleri:

Vadi: 

Akarsuların kaynağı ile ağzı arasında uzanan ve devamlı inişi olan uzun çukurlardır.Akarsuların çığırı boyunca farklı vadi tiplerine rastlama nedeni şunlardır;

  • Akarsu yatağındaki kayanın yapısı.
  • Eğimin farklı olması
  • Havzanın yer şekilleri özellikleri.

1-Çentik Vadi:

Akarsunun geçtiği yerde V şeklinde görülen vadilerdir.Tabana doğru gidildikçe aşındırma artar.Bu nedenle akarsu dar ve derin bir vadide akar.


 2- Boğaz Vadi:

Akarsu Aşındırma ve Biriktirme Şekilleri

 Akarsuların dağları dik olarak kestiği yerlerde daha çok görülen U şeklindeki vadilerdir.Genellikle Akdeniz ve Karadeniz Bölgelerinde görülür.

 3- Kanyon Vadi:

Akarsu Aşındırma ve Biriktirme Şekilleri

 Yatay duruşlu tabakalar üzerinde,farklı yapıdaki kayaların bulunduğu alanlarda yada karstik bölgelerde görülen basamaklı vadilerdir.

Dev Kazanı:

Akarsu Aşındırma ve Biriktirme Şekilleri

Akarsuların şelale olarak aktığı yerde aşınan çukurlardır.Dev kazanının derinliği çağlayanların yüksekliğine,akımın miktarına ve kayanın yapısına göre değişiklik gösterebilir.

Peribacası:

Akarsu Aşındırma ve Biriktirme Şekilleri

Volkan tüflerinin arasında kalan sağlam kayalar kendilerini aşındırmaz ve şapkalı bir şekle sahip olurlar.Be şekle peribacası adı verilir. Türkiye’de peribacaları en çok Nevşehir’in Ürgüp ve Göreme bölgesinde görülür.

Kırgıbayır:

Akarsu Aşındırma ve Biriktirme Şekilleri

Bitki örtüsünün az olduğu ve sağlam yapılı kayaların olduğu bölgelerde akarsuların aşındırmasıyla oluşan bozuk şekillerdir.Peribacalarının yoğun olarak görüldüğü Nevşehir’de fazlaca bulunur.

Peneplen:

Bir bölgede akarsu aşındırmasının en son noktasında görülen,deniz seviyesine yakın hafif dalgalı şekillerdir.

Plato:

Akarsular tarafından derice aşındırılmış etrafındakilere göre yüksekte kalan geniş düzlüklerdir. Türkiye’de en fazla İç Anadolu bölgesinde görülür.

Menderes:

Akarsu Aşındırma ve Biriktirme Şekilleri

Akarsunun geniş tabanlı vadi üzerinde eğimin azalması ile yapmış olduğu kıvrılma hareketine menderes denir.Menderes oluşturan bir akarsunun bir yamacında aşındırma olurken diğer tarafında da biriktirme meydana gelir. Menderes oluşturan bir akarsunun,

  • Taşıma gücü azalır
  • Aşındırma gücü azalır.
  • Enerji potansiyeli azdır.
  • Biriktirme faaliyeti fazladır.

Taraça:

Akarsu Aşındırma ve Biriktirme Şekilleri

Taban seviyesine yaklaşmış, yatağına alüvyonları yaymış olan bir akarsunun çeşitli nedenlerden dolayı canlanıp yatağını yeniden derine doğru aşındırması sonucu,akarsunun enine olarak basamaklı olmasına denir.

Akarsu Biriktirme Şekilleri:

Akarsu fiziksel yolla aşındırdığı maddeleri yatak eğiminin azlaması,akış hızının azalması ve taşıdığı yük miktarının azalması ve taşıdığı yük miktarının artması nedeniyle birikir.

Birikinti Konisi ve Yelpazesi:

Dağların arasından düzlüğe inen akarsular eğimin azaldığı yerde taşıdıkları maddeleri yarım koni şeklinde biriktir.Bu şekle de birikinti konisi denir.

Ovalar:

1- Dağ Eteği Ovası:

Birikinti koni ve yelpazelerinin birleşmeleriyle oluşan hafiften eğimli ovalardır.Tarıma gayet elverişlidir.

2- Dağ İçi Ovası:

Dağ yamaçlarından dağların arasındaki düzlüklere inen akarsuların getirdikleri birikintileri düzlüğe yayması sonu oluşan akarsu biriktirme şekildir.

3- Taban Seviyesi Ovası:

Akarsuların taban seviyesine yakınlaştıkları yerde taşıdıkları alüvyonları çevrelerine yaymaları sonucu oluşun akarsu biriktirme şeklidir.

Delta:

Akarsu Aşındırma ve Biriktirme Şekilleri

Akarsunun denize döküldüğü yerde taşıdığı birikintilerin deniz içinde birikmesi ile oluşan akarsu biriktirme şeklidir. Bir kıyıda akarsunun ağız kesiminde delta oluşabilmesi için şu etkenler gereklidir;

  • Kıyının derinliğinin az olması.
  • Akarsunun çok fazla birikinti taşıması.
  • Kıyıda gel-git olması gerekir.

Akarsuların ağız kesimlerindeki delta alanları büyüyerek delta ovaları oluşturur.

Irmak Kum Adası:

Akarsu Aşındırma ve Biriktirme Şekilleri

Akarsu yatağında eğimin azaldığı yerde taşıdığı alüvyonların birikmesiyle oluşan kum yığınlarına denir.

One comment

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir