Dünya Üzerinde Görülen İklim Tipleri

Dünya üzerinde görülen iklim tipleri soğuk, ılıman ve sıcak kuşak iklimleri olarak 3 bölümde incelenmektedir. Dünyanın neredeyse her yerinde farklı iklimler yaşanmaktadır. Dünya üzerinde görülen iklim tipleri bitki çeşitleri, sıcaklık değerleri, yağış miktarı ve görüldüğü yerler başta olmak üzere birçok özellik bakımından farklılık göstermektedir.

Dünya üzerinde görülen iklim tiplerini detaylı olarak açıklamadan önce iklimin ne olduğunu anlatacağız. Aşağıda iklim tipleri anlatımından önce kısa iklim hakkında bilgi vereceğiz.

Km2’lik alanlarda görülen iklim tipleri makroklima olarak isimlendirilmektedir. Dünya üzerinde görülen büyük iklim tipleri maroklima olarak tabir edilmektedir. Büyük iklim tipleri kendileri içerisinde bölgesel şartlara bağlı olarak mikroklimalara sahiptir.

İklim nedir?

İklim bir alanın, bölgenin veya ülkenin hava özelliklerinin ortalamasına denir. İklim bir bölge üzerinde oldukça büyük etkiye sahiptir. Bir bölgenin günlük hava özelliklerinin ortalaması ise iklim değil hava durumudur.

İklimlerin oluşmasında etkili olan 5 temel unsur vardır bu unsurlar aşağıda maddeli olarak verilmiştir.

  • Sıcaklık,
  • Denizler,
  • Yükseklik,
  • Rüzgarlar,
  • Rutubet

İklim Tipleri

Dünya üzerindeki iklimler sıcak, soğuk ve ılıman kuşak olmak üzere 3 ana kısımda incelenmektedir. Aşağıda bizde bu 3 temel başlıkla iklim tiplerinin görüldüğü yerleri, bitki örtülerini, sıcaklık ortalamalarını, yıllık yağış miktarlarını ve yağış rejimlerini ayrıntılı olarak anlattık.

Sıcak Kuşak İklimler

Sıcak kuşak iklimler diğer iklim tiplerine göre sıcaklık ortalaması daha yüksek olan iklim tipleridir. Bu iklimler de genellikle yaz mevsimi ağırlıklı olarak yaşanmaktadır. Ekvatoral iklim, Savan iklimi, Çöl iklimi ve Muson iklimi sıcak kuşak iklimlerini oluşturmaktadır.

Ekvatoral İklim;

  • Ekvatoral iklim dünya üzerinde görülen iklim tipleri arasında en sıcak olan iklimlerden birisidir. Yıllık sıcaklık ortalaması 25 derece ve civarında seyir etmektedir.
  • Yıllık sıcaklık farkı en az olan iklim çeşididir. (1-2 Derece)
  • Günlük sıcaklık farkı en düşük olan iklim türüdür. (1-2 Derece)
  • Ekvatoral iklimin görüldüğü alanlara Güneş ışınları yıl boyunca dik ve dike en yakın açılarla gelmektedir.
  • Ekvatoral iklim dünya üzerinde 0 ile 10 derece enlemleri aralığında görülmektedir. Ekvator çizgisine yakın olduğundan dolayı ekvatoral iklim ismini almıştır.
  • Ekvatoral iklimin görüldüğü bölgeler ve ülkelere bakıldığında karşımıza Amazon havzası, Kongo havzası, Gine Körfezi’nin kıyılarına yakın olan alanlarda, Endonezya’da ve son olarak Malezya’nın birçok yeri çıkmaktadır.
  • Ekvatoral iklim dünya üzerinde en düzenli yağışların yağdığı alanlardır.
  • Yağışlar bu iklim türünde en fazla 21 Mart ve 23 Eylül tarihlerinde görülmektedir. Bunun nedeni bu tarihlerde Ekvatoral iklimin görüldüğü alanlara güneş ışınlarının en dik açıyla gelmesi ve buharlaşma miktarının artmasıdır.
  • İklim türünde Konveksiyonel yağışlar görülmektedir.
  • Yıllık yağış miktarı oldukça fazladır, 2000 mm ve üzerinde yağışlar ölçülmektedir.
  • Ekvatoral iklimin bitki örtüsü her zaman yeşil kalan yağmur ormanlarıdır.
  • Sıcaklığın her zaman yüksek olması ve yağışların yıl boyu devam etmesi kimyasal çözülmeyi artırmaktadır.
  • İklim tipinin toprak tipi kırmızı renkli Laterit’tir. Toprak çok fazla yıkanmaya maruz kaldığından dolayı çok verimli araziler değildir.

Savan İklimi

  • Savan iklimi dünya üzerinde 10 ile 30 derece kuzey ve güney yarım küre enlemlerinde görülmektedir.
  • Ülke ve bölge olarak bakıldığında ise Peru, Sudan, Mali, Çad, Brezilya, Nijerya, Moritanya, Bolivya, Venezuela ve Kolombiya’da görülen bir iklim türüdür.
  • Savan ikliminin sıcaklık değeri yıl boyunca 20 derece ve üzerinde olmakta
    dır.
  • Yaz döneminde bol yağışlı kış döneminde ise kurak bir iklimdir.
  • Savan iklimi yıllık ortalama yağış miktarı 1000mm ile 1200 mm aralığındadır.
  • Savan iklimi bitki örtüsü iklimin adını almasını sağlayan savanlardan oluşmaktadır. Bunun yanında akasya ve baobap ağaçları da Savan İkliminin önemli bitkileridir.
  • Savan bitki örtüsünü uzun boylu ve gür ağaçların oluşturduğu yılın büyük bir bölümünde yeşil kalan bitkiler oluşturmaktadır.
  • Savan iklimi görülen yerlerden yer altı suları çıkıyorsa veya akarsu var ise o bölgede Galeri ismi verilen ormanlar görülür.

Muson İklimi;

  • Muson iklimi yıllık basınç farkları etkisi ile oluşan iklim çeşididir.
  • Muson iklimi, dünya üzerinde görülen iklim tipleri arasında en fazla yağış alan iklimlerden birisidir.
  • Muson iklimi; Güney Hindistan, Mançurya, Güneydoğu Asya, Güney Çin ve Japonya ülke ve bölgelerinde etkili olmaktadır.
  • Yukarıda ismi verilen yerler muson rüzgarları etkisindedir.
  • 15 ile 20 derece arasında yıllık ortalama sıcaklık değerleri vardır.
  • Sıcaklık farkı ise 10 derece seviyesindedir.
  • Muson ikliminin görüldüğü alçak enlemler daha sıcakken, daha yukarıdaki enlemlerde kış mevsimi daha zor şartlardadır.
  • Yıllık yağış miktarı ortalama 1000 -1500 mm civarındadır.
  • Bu iklim tipinde yağışlar en fazla yaz aylarında yerkabuğu ile buluşmaktadır. Yağışın %85’lik kısmı yaz günlerinde oluşmaktadır.
  • İklimin görüldüğü yerlerde dağların denize dönük tarafı ile kıyı kesimlerinde yağış daha fazladır.
  • Hindistan’ın kuzey doğu bölgesinde bulunan Çerapunçi isimli alana 12000 mm yağış düşmektedir. Bu yağış miktarı dünya rekorudur.
  • Bitki örtüsü ise kıyı alanlarında kışın yaprağını döken ormanlardan oluşurken, kuzeyde kalan bölgelerde savanlar görülmektedir.
  • En fazla rastlanılan ağaç çeşidi teak ağacıdır.

Çöl İklimi;

  • Dönenceler etrafında kıtaların iç kesimlerinde çevresi dağlık çukur alanlarda görülmektedir.
  • Büyük Sahra Çölü Afrika kıtasında, Necef Ortadoğu’da, Gobi Çölü Asya kıtasında, Gobbon ve Gibson Avustralya Kıtasında, Kalahari ve Namib Çölleri Güney Afrika’da, Patagonya, Atacama ve Peru Güney Amerika’da yer alan başlıca büyük çöllerdir. Bu çöller dışında dünya üzerinde onlarca çöl mevcuttur.
  • Çöllerde günlük sıcaklık farkı çok fazladır, geceleri çok soğuk gündüzleri çok sıcak olmaktadır.
  • Günlük sıcaklık farkı bazı dönemlerde 40-50 dereceye ulaşabilmektedir.
  • Çöllerin sıcaklık farkının fazla olmasının en büyük nedeni çöllerde nem oranının yetersiz olmasından kaynaklanmaktadır.
  • Yağış miktarına bakıldığında neredeyse yok denecek kadar yağış azdır.
  • Çöl iklimi bitki örtüsü kaktüs ve benzeri kuraklığa çok dayanıklı birkaç bitkiden oluşmaktadır.

Ilıman Kuşak İklimler

Ilıman kuşak iklimler isminden anlaşılacağı üzere soğuk ve sıcak kuşak iklimlerin arasında diyebileceğimiz iklimlerdir. Ne aşırı sıcak nede aşırı soğuktur. Dünya üzerinde görülen iklim tipleri arasında çok fazla görülen iklim tiplerinden birisidir.

Akdeniz İklimi;

  • Akdeniz iklimi, genel olarak Akdeniz’e kıyısı olan alanlarda görülmektedir. Avustralya kıtasının güneybatısında, Güney Afrika Cumhuriyetinin Kap bölgesinde, Amerika’da Şili’nin orta kesimleri ile Kuzey Amerika kıtasının Kaliforniya eyaleti çevresinde çok fazla görülmektedir.
  • Türkiye’de görülen iklim tiplerinden birisidir.
  • Akdeniz iklimi yıllık ortalama sıcaklığı 18 derecedir. Yazın sıcak kışları ise ılık geçmektedir.
  • Yıllık yağış miktarı net değildir, yükselt ve çeşitli faktörlere göre değişklik göstermektedir. Ortalama 600 ile 1000 mm arasında yağış miktarı vardır.
  • Yaz ayları kurak kış ayları yağışlıdır.
  • Bitki örtüsü makidir.

Okyanusal İklim:

  • Okyanusal iklim 30 derece ile 60 derece enlemleri aralığında, karaların batısında kalan kıyılık alanlarda görülmektedir.
  • Batı Avrupa’da, Batı Kanada’da ve Güney Alaska’nın kıyılarında, Güney Şili’de, Avustralya kıtasının kuzeydoğusunda ve Yeni Zelanda’da bu iklime rastlanılmaktadır.
  • Türkiye’deki Doğu Karadeniz’deki iklim Okyanusal iklim ile benzerlik göstermektedir.
  • Okyanusal iklimin yıllık sıcaklık ortalaması 13 ile 15 derece arasında değişmektedir.
  • Batı rüzgarları ile karaların batı kıyılarında etkili olan sıcak su akıntılıları Ilıman Okyanusal iklimin oluşmasında büyük bir etki sahibidir.
  • Yıllık sıcaklık farkı çok fazla değildir, 15 derece civarındadır.
  • İklim türünde neredeyse her mevsim yağış oluşmaktadır.
  • Yıllık ortalama yağış miktarı 1500mm seviyesindedir.
  • Kış mevsiminde yaprağını döken yayvan yapraklı ormanlar iklim tipinin bitki örtüsüdür.

Karasal İklim;

  • Karasal iklim karaların iç kesimlerinde deniz etkisinin olmadığı 30 ile 65 derece paralelleri arasında görülmektedir. Ayrıca kıtaların doğu kıyılarında da görülen bir iklim çeşididir.
  • Karasal iklimin görüldüğü baz ülke ve bölgeler şunlardır; Kanada, Sibirya ile Doğu Avrupa’nın bazı kesimlerinde.
  • Kış sıcaklık ortalaması -10 olurken -40’a kadar sıcaklığın düştüğü gözlenmektedir.
  • Karasal iklim yıllık sıcaklık ortalaması 0 ile 10 derece arasındadır.
  • Yaz mevsimi sıcak kışları ise daha uzun ve sert geçer.
  • Yıllık ortalama yağış miktarı 500-600mm arasında değişmektedir.
  • Bitki örtüsü iğne yapraklı ormanlardan meydana gelmektedir.
  • Yağışın daha az olduğu yerlerde ise stepler görülür.
  • İğne yapraklı ormanlara verilen isim taygadır.

Step İklimi;

  • Dünya üzerinde görülen iklim tipleri arasında yer alan step iklimi 3 kısımda incelenmektedir;
  • Tropikal Step İklimi:Savan iklimi ile çöl iklimine aracılık yapan geçiş iklimidir.
  • Subtropikal Step İklimi: Akdeniz ile çöl ikliminin kavuştuğu geçiş iklimidir.
  • Orta Kuşak Step İklimi: 30-50 derece paralellerinin çevresi ile karasal iklim ve Akdeniz ikliminin birleştiği bölgelerde görülmektedir.
  • Step iklimi yıllık sıcaklık ortalaması 10-12 derece aralığındadır.
  • Step iklimi yıllık yağış miktarı 300-500 mm arasında değişmektedir.
  • Step iklimi bitki örtüsü yağışların olduğu zamanda yeşeren steptir.

Soğuk Kuşak İklimler;

Soğuk kuşak iklimler yıllık sıcaklık ortalaması düşük olan ve oldukça soğuk olan iklimlerdir.

Tundra İklimi;

  • Tundra iklimi İskandinavya Yarımadasında, Kanada’nın kuzeyinde, Grönland’ın kıyılarında ve  Sibirya’da görülmektedir.
  • Kış mevsiminde sıcaklık -30 ile -40’ı bulmaktadır. Yazları ise en fazla 10 derece sıcaklık olmaktadır.
  • 200-250mm yağış ortalaması vardır.
  • İklim tipinin bitki örtüsü Tundra isimli bitki topluluğudur.

Kutup İklimi

  • Kutup iklimi dünya üzerinde görülen iklim tipleri arasında yıl boyu kar ve buz kaplı olan iklim tipidir.
  • Kuzey Kutbunun etrafında, Grönland’ın iç kesimlerinde ve Antarktika’da görüle bir iklim çeşididir.
  • Sıcaklık ortalaması her zaman 0 derecenin altındadır.
  • Yıllık sıcaklık farkı 30 derecedir.
  • Yıllık yağış miktarı çok azdır. 200mm yağış ortalaması vardır.

Dünya üzerinde görülen iklim tiplerinin detaylı özelliklerine konumuzda yer verdik. Aklınıza takılan soruları yorumlar aracılığı ile sorabilirsiniz.

 

 

13 comments

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir