1 Star2 Stars3 Stars4 Stars5 Stars (1 votes, average: 5,00 out of 5)
Loading...

Kaşgarlı Mahmut Kimdir?

Kaşgarlı Mahmut Kimdir?

Eserlerinden tanıyabildiğimiz, Asıl adı Mahmud bin Hüseyin bin Muhammed olan Kaşgarlı Mahmut, 1008 yılında kaşgar’da doğmuştur. İyi bir eğitim almış, islam bilimlerini öğrenmiştir. Ayrıca iyi derecede farsça ve arapça bilmekteydi. Orta Asya’da türk dili için yapmış olduğu çalışmalarda, Türkçenin bütün lehçelerini öğrenmiştir. Orta Asya’da yaptığı çalışmalardan sonra Bağdat’a gitmiş ve Divan-ü Lügati’t Türk eserinide burada yazmaya başlamıştır. 1072 yılında yazmaya başlayan Kaşgarlı Mahmut eserini 1074 yılında bitirmiş ve Abbasi halifesi olan Muktedi Biemrillah’a sunmuştur.

Divan-ü lügat’it türk’ün anlamı türk dili sözlüğüdür. Kaşgarlı Mahmut’un bu sözlüğü yazmasındaki temel amacı,  araplara Türkçeyi öğretmekti. Arap harfleriyle yazılmış olan arapça-türkçe sözlükte 7500’e yakın Türkçe kelime bulunmaktadır. Sözlüğün içeriğinde yazıldığı dönemdeki kelimelerin değişik türk ağızlarındaki özelliklerine, söyleyiş biçimlerine örnek olarak gösterilen deyimler ve atasözleri de bulunmaktadır. İçinde ayrıca Kaşgarlı Mahmut’un türkler hakkında verdiği bilgiler dışında dünya haritası ve bu dünya üzerinde türklerin yerleşim yerleri gösterilmektedir. Kitap, arap dilbilgisi kuralları, sözcük türetme yolları ve sözcük yapısı dikkate alınarak harf sırasına göre değil, hece sayısına göre düzenlenmiştir. Kaşgarlı Mahmut’un türk dilbilgisi kitabı olarakta bilinen bir diğer kitabı Kitab-ı Cevahirü’n Nahv fi Lugati’t Türk hala bulunamamıştır.

Kitap daha sonraki dönemlerde birçok bilim adamı tarafından kullanılmıştır. Antepli Aynî diye bilinen Bedreddin Mahmud, İkdü’l-Cumân fî Tarihi Ehli’z-Zamân’da ve Katip Çelebi Keşfü’z-Zûnun’da Bu eserden söz ederler. Ancak sonradan yıllarca unutulmuş, daha sonraları 18571923 yılları arasında İstanbul’da yaşamış Ali Emiri‘nin eline geçen Sâvî’nin nushası Sadrazam Talat Paşa‘nın aracılığı ile Kilisli Rıfat Bilge‘nin gözetiminde basılmış hemen bütün dünya Türkologlarının ilgisini çekmiştir.

Eser aynı zamanda batıda da ilgi uyandırmış, 1928 yılında C. Brochkelmann‘nın Kaşgarlı Mahmut üzerinde araştırmalar yapmasına sebep olmuştur. Kitabın Uygurca çevirisi 1978 yılında yapılmıştır. Dankoff‘un Divânü Lugât-it Türk çevirisi ile James Kelly‘nin makaleleri de eser hakkında yapılan son çalışmalardır.

Yaşlandığı zamanlar Opal köyüne yerleştiği söylenen Kaşgarlı Mahmut 89 yaşında 8 yıl boyunca medresede hocalık yaptığı ve 97 yaşında vefat ettiği ve ardından Opal köyünün yakınında kabrinin bulunduğu da yine söylentiler arasındadır. Ancak Kaşgarlı Mahmut’un tam olarak nerede ve ne zaman öldüğü bilinmemektedir.

Opal köyündeki mezarın Kâşgarlı Mahmud’a ait olduğu geç dönem kaynaklarında da dile getirilmektedir. Daha önceden Kâşgarlı Mahmud’un türbesinde bulunan ve 1791 yılında yazıldığı kaydedilen Tezkire-i Hazret-i Molla adındaki yazma eserden edinilen bilgiye göre Kâşgarlı Mahmud, Bağdat’tan ülkesine dönüşünden sonra sekiz yıl müderrislik yapmış, doksan yedi yaşındayken Hicri 477 (Miladi 1084/1085) yılında ölmüştür.

You may also like...

3 Responses

  1. Zuhurat dedi ki:

    Kaşgarlı Mahmut Türkçe konusunda ortaya koyduğu eserler ile tarihimizdeki önemli insanlardan birisi olmuştur.

  2. Berkan dedi ki:

    Çok faydalı bir yazı olmuş kaşkarlı Mahmut hakkında tüm bilgileri vermişsiniz

  3. erol dedi ki:

    Ödevim için bilgilerin çoğu burda çok faydalı oldunuz teşekkür ederim .

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir