1 Star2 Stars3 Stars4 Stars5 Stars (1 votes, average: 5,00 out of 5)
Loading...

Topoğrafya ve Kayaçlar

İç ve dış püskürük kayaçlar,organik,başkalaşım,kimyasal,tortul,fiziksel,magmatik kayaçlar nelerdir,özellikleri nelerdir,yapıları nasıldır?

Kayaç dediğimiz katı cisim çeşitli minerallerin birleşmesi ile meydana gelmektedir.Kayaçlar sınıflandırılırken çeşitli özelliklerine göre yapılır bu özellikler bulunduğu yer,yapısal özellikleri ve oluşum nedeni gibi özelliklerdir.

Kayaçlar insan hayatın oldukça katkıda bulunan bir maddedir.İlk çağ insanları kayaçlardan kesici alet yapmışlardır bazı bölgelerde kayaçlardan meydana gelmiş mağaralarda barınmışlardır.

Oluşum Şekillerine Göre Kayaç Çeşitleri Şunlardır;


A- Püskürük Kayaçlar;

a-İç Püskürük Kayaçlar

b-Dış Püskürük Kayaçlar


B- Tortul Kayaçlar

a-Kimyasal Tortul Kayaçlar

b-Fiziksel Tortul Kayaçlar

c-Organik Tortul Kayaçlar

C-Başkalaşım Kayaçlar

 

A-Püskürük (Magmatik) Kayaçlar:

a-İç Püskürük Kayaçlar:

granit
granit

Dışarı çıkmaya çalışan magmanın volkan ağzına ulaşamadan içeride donması sonucu oluşan kayaçlara iç püskürük kayaçlar denir.İç püskürük kayaçlar iri kristalli ve oldukça sert bir yapıya sahiptir.Bu kayaçlar zamanla bazı dış kuvvetlerin etkisi ile etrafındaki yapıların aşındırılması ile açığa da çıkabilmektedir.

İç püskürük kayaçlardan en önemlileri Granit,Diyorit,Siyenit ve Gabrodur.Bunlardan Granit sert yapılı olmasına rağmen kurak bölgelerde fiziksel aşınmaya oldukça dayanıklı iken yağışlı,sıcak ve nemli bölgelerde kurak bölgelerde gösterdiği direnci gösteremez ve dirençsiz bir hale gelir. Granit üzerindeki feldspatlar yağış ve nem ile ıslanır ve çözünme sonucu tor topoğrafyası adı verilen alanları meydana getirir.Bu alana en güzel örnek İskoçya’daki Tor Topoğrafyasıdır.

b-Dış Püskürük Kayaçlar:

dış püskürük kayaçlar

Yer yüzünün altıdaki kaynağını çekirdekten alan magmanın yeryüzüne çıkması ile meydana gelmiş olan kayaç çeşididir.Dış püskürük kayaçlar iç püskürük kayaçlar gibi sert yapılı kayaçlar değildir bunun sebebi yer yüzüne ulaşan magmanın,hava ile teması sonucu hızla soğuyarak ince kristalli veya camsı bir yapıya sahip olmasıdır.Dış püskürük kayaçlar bu yapısından dolay oldukça kolay bir şekilde aşınmaktadır.

Kurak veya yarı kurak dediğimiz bölgelerde tüfler sular tarafından aşındırılır. Aşınmaya dayanıksız yapıya sahip olan tüflerin üzerilerinde sağlam yapıya sahip bölümler bulunur.Bu yapıdan dolayı ülkemizde de bulunan kapodakya peribacaları meydana gelir.Alt kısımları kolayca aşınan kayaçların üzerilerinde şapkayı anımsatan dayanıklı tabaka kalır ve peribacaları oluşur.

En önemli dış püskürük kayaçlar Bazalt,Tüf,Sünger taşı,Andezit ve Volkan camıdır.

B-Tortul (Sedimenter) Kayaçlar:

Yer yüzünde mevcut olan kayaçlar,dış kuvvetlerin etkisi ile göl,buzul,deniz,okyanus veya herhangi bir çukur alanda birikir.İlk başlarda gevşek bir halde birlikte duran bu kayaçlar zamanla çeşitli baskılar sonucu üst üste sıkışmaya başlar ve tortul kayaçlar dediğimiz yapılar oluşur.Tortul kayaçlar oluşurken kayaçlar üst üste sıkışırken arlarına bazı fosillerde girer,daha sonradan bulunan tortul kayaçların fosillere bakılarak yaşları da bulunabilir bu sayede bilim adamları çeşitli bilgilere ulaşabilir.

a-Kimyasal Tortul Kayaçlar:

kimyasal tortul kayaçlar
kimyasal tortul kayaçlar

Su çözünebilen kayaçlardan geçerken bu kayaçları çözer.İlerleyen zamanlarda buharlaşan su gittiğinde çözünen maddeler dibe çöker ve kimyasal tortul kayaçlar meydana gelir.Bu şekilde oluşmuş olan kimyasal tortul kayaçlar kalker(kireç taşı),kaya tuzu ve jips(alçı taşı)’dır.

Ülkemizde Akdeniz bölgesinde kalker oldukça fazla bulunur. Toros dağlarında bulunan bu kalker kimyasal tortul kayaçlara dönüşür.Bu nedenle ülkemizde en fazla karstik şekillere Akdeniz bölgesinde rastlanır.Buna en güzel örnek Damlataş Mağarası’dır.Bunun dışında ülkemizdeki Pamukkale travertenleri kimyasal tortul kayaçlar verilebilecek güzel örneklerden birisidir.

b-Fiziksel Tortul Kayaçlar:

fiziksel tortul kayaçlar
fiziksel tortul kayaçlar

Dış kuvvetlerin mesela akarsuların,rüzgarların,buzulların etkisi sonucu belirli bir yerde birikmesi ile meydana gelen kayaçlardır. Adından anlaşılabileceği gibi yapısında bir değişme olmadığından fiziksel değişimden dolayı fiziksel tortul kayaçlardır.Bu şekildeki kayaçlar kum taşı,kil taşı ve çakıl taşıdır.

c-Organik Tortul Kayaçlar:

organik tortul kayaçlar
organik tortul kayaçlar

Hayvan ve bitki kalıntılarının bir yerde birikmesi ve sertleşmesi sonucu oluşan kayaç çeşididir.geçirimsiz bir yapıya sahip olan tortul kayaçların arasındaki bitkiler bakterilerin desteği ile karbon bakımından zengin bir hale gelir ve linyiti ve kömürü meydana getirir.Petrol ise bitki ve hayvan kalıntılarının sulu bir ortamda sıkışarak oksijensiz kalması ile  oluşur.

C-Başkalaşım Kayaçlar:

başkalaşım kayaçlar
başkalaşım kayaçlar

Yer yüzünde bulunan püskürük ve tortul kayaçların aşırı sıcaklık ve basınç altında kalması ile başkalaşıma uğraması ve şekil ile renk değiştirmesi sonucu meydana gelen kayaçlara başkalaşım kayaçları denir.Bu başkalaşımlar şunlardır.;

Kalker Mermere

Granit  Gnaysa

Kömür Elmasa

Kil Taşı Şişt (Filat)a

Kum Taşı’da  Kuvarsite dönüşür.

ozan

..

You may also like...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir